Energieomstelling in Zuid-Korea: balans tussen uitbreiding van hernieuwbare energie en

Zuid-Korea heeft zich voor 2030 een doel gesteld om de productie van hernieuwbare energie te verhogen tot 40%, en versnelt daarmee de overgang naar koolstofneutrale energie en versterkt haar energiezekerheid. Toch blijft de overweging van bestaande installaties voor aardgas- en steenkoolcentrales, evenals kernenergie-installaties, nog altijd ontoereikend. Het is essentieel om te beseffen dat de uitbreiding van hernieuwbare energie niet noodzakelijkerwijs betekent dat bestaande installaties moeten worden gesloten. In werkelijkheid heeft de huidige energiestructuur in het land een complexe, gevarieerde vorm die onmisbaar is voor een duurzame energietransitie. In dit artikel zullen we ons richten op een benadering die tegelijkertijd de uitbreiding van hernieuwbare energie en het behoud van bestaande elektriciteitscentrales in acht neemt, en daarbij concreet strategieën en voorbeelden bespreken.

1. Vooruitgang en beperkingen bij de uitbreiding van hernieuwbare energie

De overheid heeft een wegkaart gepubliceerd waarin wordt aangekondigd dat de productie van hernieuwbare energie in 2030 ongeveer 76 GW zal bedragen. Tegenwoordig groeit zonne- en windenergie snel. Vooral de overal in het land verspreide zonnepanelen zijn voornamelijk geplaatst op landbouwgrond of nabij afgebroken spoorlijnen, terwijl aan de kusten van de Oost- en Westzee nieuwe windenergieprojecten worden uitgevoerd. Deze vooruitgang draagt bij aan de democratisering van energie en helpt bij het bereiken van doelstellingen voor koolstofreductie.

Toch blijft de uitbreiding van hernieuwbare energie tegen beperkingen aanlopen. Ten eerste zijn zonne- en windenergie afhankelijk van het weer, waardoor de productie onregelmatig is en afhankelijk van zonneschijn of windkracht varieert. Dit stelt een uitdaging voor de stabiliteit van het elektriciteitsnet en de aanpassing aan periodieke vraag. Bovendien ontstaan er soms conflicten over grondgebruik of tegenstand van inwoners bij de aanleg van grote energiecentrales. Zo zijn er in sommige regio’s bezorgdheid over de vermindering van landbouwproductiviteit door zonnepanelen. Deze uitdagingen vertragen de snelheid van de uitbreiding van hernieuwbare energie.

2. Herbeoordeling van de rol van bestaande elektriciteitscentrales

In deze context wordt er vaak alleen maar gekeken naar bestaande centrales, zoals kolen-, gas- en kerncentrales, als ‘bronnen van CO₂-emissie’. Echter, als de energietransitie alleen wordt gevoerd op basis van korte-termijn- en absolute doelstellingen, kan de stabiliteit van het elektriciteitsaanbod en de concurrentiepositie van de industrie in gevaar komen. Met name gezien het geopolitieke klimaat op het Koreaanse schiereiland en de hoge afhankelijkheid van energiebronnen, moet Zuid-Korea een realistische transitie volgen zonder overdreven afhankelijkheid van biobrandstoffen of waterstof.

Zo is de tekortkoming aan koolstof en lithium in Zuid-Korea een obstakel voor de uitbreiding van elektrische auto’s en energieopslagystemen. Daardoor is het lastig om de stabiliteit van het elektriciteitsaanbod volledig te garanderen via alleen waterstof of batterij-gebaseerde opslag. In dat geval kan een hybride aanpak, waarbij bestaande koleninstallaties gedeeltelijk worden geïntegreerd of omgezet naar gas, een mogelijke oplossing zijn. Dit is een tussentijdse strategie die bestaande infrastructuur gebruikt terwijl CO₂-uitstoot wordt verlaagd.

Zo worden in een aantal koleninstallaties in Yeongcheon, provincie Gyeongsangbuk, technologieën voor brandstofvervanging al geïntroduceerd in een proeffase. Hierbij wordt gebruikgemaakt van bestaande installaties, terwijl de CO₂-uitstoot wordt verminderd en het systeem flexibel reageert op veranderingen in de vraag naar elektriciteit. Deze aanpak weerspiegelt een overgangsbenadering die zich richt op ‘generatieoverschrijding’ in plaats van een volledige afstorting. Bovendien moet rekening worden gehouden met het feit dat een verlenging van de exploitatieperiode van bestaande centrales juridisch of politiek moeilijk kan zijn, maar dat er een zorgvuldige beoordeling nodig is op grond van milieueconomische criteria.

3. Flexibiliteit van het elektriciteitsnet en ontwikkeling van opslagtechnologieën

De kern van de uitbreiding van hernieuwbare energie ligt niet alleen in het verhogen van de productie, maar ook in zorgen dat deze energie betrouwbaar kan worden aangeboden: het ‘integreren van het elektriciteitsnet’. Daarvoor zijn de ontwikkeling van energieopslagystemen (ESS) en slimme nettechnologieën essentieel. Zuid-Korea gebruikt momenteel ESS op basis van lithium-ion-batterijen om piekbelastingen in het net te reguleren, en op sommige plaatsen wordt al snelle aanpassingsenergie via batterijen ingezet.

Daarnaast kan kernenergie, ondanks het andere karakter dan hernieuwbare energiebronnen, nog steeds een belangrijke rol spelen als hoge-capaciteits- en lage-koolstof energiebron. Bepaalde kerncentrales proberen via gekoppelde conversiesystemen met slimme netten de mogelijkheid van het gebruik van overproductie te onderzoeken. Vooral in Zuid-Korea wordt er gestreefd naar een vermindering van CO₂-uitstoot door de continue veilige exploitatie van bestaande kerncentrales, terwijl het gebruik van kolen in de loop van de jaren na 2030 geleidelijk wordt teruggebracht. Dit betekent dat het niet genoeg is om een eind aan kernenergie te maken door alleen maar de afsluiting van centrales te eisen; het vereist een zorgvuldige aanpak die zich richt op veiligheid en transparantie.

4. Afstemming van beleid en marktmechanismen

Een dergelijke gevarieerde aanpak is niet mogelijk zonder een sterke ondersteuning van het beleid. De Zuid-Koreaanse overheid heeft momenteel een ‘energieovergangsplan’ gepubliceerd, maar de huidige structuur waarbij alleen hernieuwbare energie wordt vooropgesteld, heeft grenzen in termen van duurzaamheid. Daarom overweegt de overheid nu een versoepeling van regelgeving met betrekking tot ‘verlenging van de levensduur’ en ‘functieomzetting’ van elektriciteitscentrales. Zo wordt er overlegd of bepaalde koleninstallaties na 2030, mits aan milieunormen voldaan wordt, toegestaan zijn om verder te opereren.

Daarnaast moet het marktmechanisme worden aangepakt zodat hernieuwbare energie en bestaande installaties op een concurrerende manier kunnen samenleven. In plaats van alleen technische maatregelen om de prijs van hernieuwbare energie te verlagen, is het essentieel om een CO₂-prijs op bestaande installaties te plaatsen, zodat de economische concurrentiepositie van hernieuwbare energie wordt verhoogd. Dit kan via een ‘koolstofbelasting’ of een ‘uitstootrechtenhandelssysteem’.

Uiteindelijk is de energietransitie in Zuid-Korea geen strijd tussen ‘hernieuwbare energie’ en ‘bestaande installaties’, maar een strategie die beide moet integreren. Dit is geen korte-termijnoplossing, maar een benadering die zich richt op duurzaamheid op middellange en lange termijn. Overheid, particulier sector en onderzoeksinstituten moeten samenwerken om bestaande infrastructuur te hergebruiken en nieuwe technologieën te combineren, om samen over te stappen naar een ‘energieovergang 2.0’. Uiteindelijk vereist energietransitie niet alleen een technologische vervanging, maar ook een integrale verandering in de rechts-, economische en maatschappelijke structuur.